Słownik pojęć

Podstawowa jednostka miary w transporcie kontenerowym. Odpowiada ona objętości kontenera o długości 20 stóp. Większość ładunków na NJS przewozi się jednak w kontenerach 40-stopowych (2 TEU), które są bardziej ekonomiczne w transporcie lądowym.

Przewóz towarów w jednej i tej samej jednostce ładunkowej (np. kontenerze) przy użyciu różnych środków transportu (np. statek → ciężarówka → pociąg → ciężarówka). Kluczowe jest to, że sam towar nie jest przeładowywany, a jedynie cały kontener zmienia środek transportu.

Terminal lądowy położony w głębi lądu, który pełni funkcje portu morskiego. To tutaj odbywa się odprawa celna, konsolidacja ładunków i przeładunki między różnymi środkami transportu. Przykładem jest polski Dry Port Małaszewicze – jeden z najważniejszych suchych portów na świecie.

Zjawisko kluczowe dla NJS ze względu na różnicę w rozstawie szyn. Pociągi jadące z Chin – tor szeroki: (1520 mm) muszą zostać przeładowane na wagony o rozstawie normalnym (1435 mm na granicach takich jak Terespol/Brześć czy Dostyk/Ałaszańkou.

Operacja logistyczna polegająca na rozładowaniu towaru z przyjeżdżającego pociągu/kontenera i bezpośrednim załadowaniu go na inny środek transportu (np. lokalne ciężarówki) z pominięciem składowania w magazynie. Skraca ona czas dostawy i obniża koszty. 

Dokumenty stanowiące umowę o przewóz. 

CIM obowiązuje w Europie Zachodniej.
SMGS obowiązuje na Wschodzie (m.in. Chiny, Rosja, Białoruś)

W logistyce na „Nowym Jedwabnym Szlaku” dąży się do stosowania Wspólnego Listu Przewozowego CIM/SMGS, co eliminuje konieczność przerejestrowywania towaru na granicach i skraca biurokrację. 

Pociąg o stałym składzie, kursujący bezpośrednio od nadawcy do odbiorcy (lub między konkretnymi terminalami) bez rozłączania wagonów po drodze. To tzw. „ekspres” towarowy, który jest fundamentem szybkości na „Nowym Jedwabnym Szlaku”. 

Określenie, która ze stron transakcji (sprzedający czy kupujący) organizuje transport i pokrywa jego koszty. W handlu z Chinami jest to ściśle powiązane z regułami Incoterms (np. FOB, CIF, DAP).

Ostatni etap łańcucha dostaw – transport towaru z terminala kolejowego bezpośrednio do magazynu odbiorcy końcowego. Mimo że pociąg pokonuje nawet 10 000 km, to „ostatnia mila” (zazwyczaj realizowana ciężarówką) jest często najbardziej kosztownym i logistycznie wymagającym elementem.

Firma zewnętrzna zarządzająca procesami transportowymi. Na „Nowym Jedwabnym Szlaku” operatorzy tacy jak PKP Cargo Connect czy chińskie platformy kolejowe koordynują nie tylko sam przejazd, ale też ubezpieczenie, cło i składowanie towaru.

Małaszewicze (Polska): „Brama do Europy”, gdzie następuje wjazd do Unii Europejskiej.
Dostyk/Khorgos (Kazachstan/Chiny): „Wąskie Gardła” to główne punkty styku, gdzie pociągi wjeżdżają na terytorium wąskie i/lub szerokotorowe.

Standard szerokości toru obowiązujący w krajach byłego ZSRR (m.in. Kazachstan, Rosja, Białoruś) oraz w Mongolii. Ponieważ Chiny i Europa używają rozstawu normalnego.

Standard szerokości toru obowiązujący w Polsce i Europie Zachodniej.

Nowy Jedwabny Szlak wymaga dwukrotnej zmiany zestawów kołowych lub (częściej) przeładunku kontenerów na granicy Chin z Kazachstanem oraz na granicy Białorusi z Polską.

Zbiór międzynarodowych reguł określających warunki sprzedaży i odpowiedzialność za towar w transporcie. W logistyce kolejowej z Chin najczęściej spotkasz się z:

• FCA (Free Carrier): Sprzedawca dostarcza towar do terminala kolejowego w Chinach.
• DAP (Delivered at Place): Sprzedawca odpowiada za dostarczenie towaru do wskazanego miejsca (np. magazynu w Polsce).

Proces łączenia mniejszych przesyłek od różnych nadawców w jeden kontener. Dzięki temu firmy, które nie mają wystarczająco dużo towaru, by zapełnić cały kontener (FCL), mogą korzystać z transportu kolejowego, dzieląc koszty z innymi.

Odwrotność pojęcia konsolidacji. Po dotarciu kontenera do terminala docelowego (np. w Łodzi czy Warszawie), jest on otwierany, a poszczególne przesyłki są sortowane i wysyłane do finalnych odbiorców.

Całkowity czas od momentu nadania towaru do jego dostarczenia do odbiorcy. Dla Nowego Jedwabnego Szlaku standardowy Lead Time wynosi obecnie od 12 do 18 dni, co stanowi złoty środek między transportem morskim (ok. 35–45 dni) a lotniczym (3–7 dni).

Przejazd pociągu przez terytorium kraju, który nie jest ani krajem nadania, ani przeznaczenia. Polska pełni kluczową rolę jako kraj tranzytowy dla towarów idących z Chin do Niemiec, Francji, Holandii czy innych krajów Europy Zachodniej.

Specjalistyczny wagon kolejowy o płaskiej konstrukcji, pozbawione ścian i dachu, zaprojektowany specjalnie do przewozu kontenerów. Na „Nowym Jedwabnym Szlaku” (NJS) stosuje się platformy o dużej ładowności, które mogą pomieścić kontenery 20′, 40′ lub 45′.

Międzynarodowy system klasyfikacji towarów. Każdy produkt przewożony koleją musi mieć przypisany kod HS, który decyduje o wysokości stawek celnych i pozwala służbom granicznym na identyfikację ładunku bez otwierania kontenera.

Firma pośrednicząca między importerem/eksporterem a urzędem celnym. Na szlakach kolejowych agencje te zajmują się przygotowaniem zgłoszeń celnych, co jest kluczowe przy wjeździe towarów z Chin do strefy celnej UE.

Systemy informatyczne pozwalające na monitorowanie lokalizacji kontenera w czasie rzeczywistym. W transporcie kolejowym na tak długich dystansach wykorzystuje się do tego nadajniki GPS montowane na kontenerach lub dane z systemów operacyjnych poszczególnych zarządców infrastruktury kolejowej.

Incoterms (Międzynarodowe Reguły Handlu) to zestaw standardowych zasad określających podział kosztów, ryzyka oraz obowiązków między sprzedającym (eksporterem) a kupującym (importerem) w transporcie międzynarodowym.

Dzięki nim obie strony jasno wiedzą, kto odpowiada za transport, ubezpieczenie, odprawy celne i ewentualne ryzyko uszkodzenia towaru.

Pojęcia FOB, CIF i DAP to jedne z najczęściej stosowanych Incoterms (Międzynarodowych Reguł Handlu), które określają podział kosztów, ryzyka i obowiązków między sprzedającym (eksporterem) a kupującym (importerem) w transporcie międzynarodowym. 

FOB oznacza, że sprzedający odpowiada za towar do momentu załadunku na statek w porcie nadania.

• Sprzedający organizuje transport do portu i odprawę eksportową
• Kupujący przejmuje ryzyko i koszty od momentu załadunku na statek
• Kupujący opłaca fracht morski i ubezpieczenie

Reguła FOB stosowana jest wyłącznie w transporcie morskim i śródlądowym.

W przypadku CIF sprzedający pokrywa więcej kosztów niż przy FOB.

• Sprzedający opłaca transport morski oraz minimalne ubezpieczenie
• Ryzyko nadal przechodzi na kupującego w momencie załadunku na statek
• Kupujący odpowiada za rozładunek, cło i dalszy transport

Najważniejsze: mimo że sprzedający opłaca fracht i ubezpieczenie, ryzyko przechodzi tak samo jak w FOB — w porcie nadania.

DAP oznacza, że sprzedający odpowiada za transport niemal do samego końca.

• Sprzedający ponosi koszty i ryzyko aż do miejsca dostawy (np. magazynu kupującego)
• Towar jest dostarczany gotowy do rozładunku
• Kupujący odpowiada za rozładunek oraz odprawę importową (cło, VAT)

DAP może być stosowany w każdym rodzaju transportu (drogowym, kolejowym, morskim, lotniczym).

To kluczowa różnica między tymi regułami:

• FOB i CIF – ryzyko przechodzi w porcie nadania, w momencie załadunku na statek
• DAP – ryzyko przechodzi dopiero w miejscu docelowym, przed rozładunkiem

Oznacza to, że w DAP sprzedający ponosi znacznie większą odpowiedzialność za transport.

To zależy od doświadczenia i możliwości organizacyjnych:

• DAP – wygodny dla kupującego (minimum formalności transportowych)
• CIF – kompromis (sprzedający organizuje transport, ale ryzyko wcześniej przechodzi)
• FOB – większa kontrola dla kupującego, ale też więcej obowiązków

W praktyce wybór zależy od tego, kto lepiej radzi sobie z logistyką i negocjacją kosztów transportu.